تفاوت بین طرح و مدل کسب و کار و طرح بازاریابی

طرح و مدل کسب کار

1. مقدمه

شاید تاکنون شما هم به افرادی برخورد کرده باشید که به دلایل محتلفی مانند ایجاد یک کسب وکار جدید و یا توسعه آن و یا جذب سرمایه و … در جستجوی یکی از چهار طرح یا برنامه مطرح شده در عنوان این مقاله هستند، در حالی که اطلاع دقیق و جامعی در مورد هریک از آنها نداشته و کارکرد آنها را با هم اشتباه می گیرند. این برداشت اشتباه گاه منجر به گمراه شدن افراد و دورشدن آن ها از هدف و گاه منجر به نرسیدن به آن و به هدر رفتن وقت و منابع آنان می شود. لذا بررسی تک تک این برنامه ها و دانستن تفاوت هایشان برای همه افرادی که در فکر ایجاد و توسعه کسب و کار یا علاقه مند به حوزه تجارت و بازار هستند امری ضروری به نظر می رسد.

2. تعاریف

در ابتدای این مقاله برای روشن شدن کامل هر چهار مفهوم به تعریف دقیقی از هریک از آنها پرداخته و در ادامه آوجوه تمایز آنها به طور مختصر بیان می شود.

2.1 طرح کسب و کار یا (business plan)

طرح کسب و کار سندی است که چگونگی کسب پول، تامین منابع مالی و منابع انسانی، مدیریت و رهبری و مدل های عملیاتی برای یک کسب و کار در جهت تولید یک محصول یا ارائه یک خدمت، را بیان می کند و در واقع ابزاری برای برنامه ریزی و انتقال درکی کامل از یک کسب و کار و نحوه عملکرد آن است. محتوای یک سند کسب و کار را به طور کلی می توان شامل استراتژی ها، ساختار سازمانی، برنامه های عملیاتی، برنامه ریزی منابع و پیش بینی های اقتضایی دانست.

یک طرح کسب وکار همانند نقشه ی راهی است که چشم انداز شرکت یا سازمان را برای حداقل سه تا پنج سال مشخص می کند که با توجه به تغییرات محیطی شرکت می بایست به اندازه کافی منعطف باشد تا در طول عمر سازمان با نیازها سازگار باشد.

2.2 مدل کسب و کار یا (business model)

مدل کسب و کار منطق چگونگی خلق ارزش، رساندن یا ارائه آن ارزش به مشتری و باز پس گیری آن از مشتری است. در واقع مدل کسب و کار نحوه ی رسیدن به پول را نشان می دهد. این مدل، یک کسب و کار یا استارت آپ را از چهار منظر مشتری، ارائه محصول یا خدمت، زیرساخت ها و توان سود دهی مورد بررسی قرار می دهد. احتمالا تا کنون این سوال در ذهن شما پیش آمده است که بوم کسب و کار چیست؟ در پاسخ باید گفت بوم کسب وکار یا یک جدول بصری است که برای طراحی مدل کسب وکار از آن استفاده می شود و شامل مواردی است که نشان دهنده ی ویژگی های کلی آن کسب و کار است.

این بوم بیشتر مورد استفاده استارت آپ هاست که اعضای تیم آن را بر دیوار نصب و یادداشت ها های خود و دیگران در مورد کسب و کار را بر روی آن می چسبانند.

2.3 طرح توجیحی (feasibility study report)

طرح توجیحی سندی فنی و اقتصادی است که ضمن پرداختن به مطالعات فرصت و امکان سنجی، به شرح مفصل و ریزبینانه جنبه های فنی و مالی پروژه پرداخته و کمتر درگیر دیگر جنبه های خلق و اداره کسب و کار می شود. در واقع فرایند خلق و ایجاد یک کسب و کار با شناسایی یا خلق یک فرصت آغاز و پس از مطالعات امکان سنجی به یک طرح توجیحی اولیه می رسد.

2.4 طرح بازاریابی یا (marketing plan)

طرح بازاریابی سند یا برنامه ی مدونی است که ضمن مشخص کردن اهداف بلند مدت و میان مدت بازاریابی یک شرکت یا کسب و کار، چگونگی پیاده سازی و اجرای استراتژی های بازار یابی را نیز مشخص می کند. به بیان دیگر این سند به سیاست ها و تلاش های یک شرکت در مورد فروش، فعالیت های ترویجی، نحوه قیمت گذاری و توزیع محصول یا خدمت می پردازد.

3. تفاوت ها و وجوه تمایز

حال که با مفهوم کلی چهار سند بیان شده آشنا شدید، می توانیم به وجود تفاوت ها و وجوه تمایز بین آنها بپردازیم تا چگونگی تشخیص آن ها از یک دیگر مشخص شده و شما مانند بسیاری از افراد در دام تشخیص اشتباه آن ها از یکدیگر نیفتید.

3.1 تفاوت های طرح کسب و کار با مدل کسب و کار

3.1.1 طرح کسب و کار بیشتر استراتژی ها و برنامه ریزی ها و عملکرد مالی شرکت را مشخص می کند اما مدل چگونگی رسیدن به پول را.

3.1.2 طرح دارای یک ساختار نسبتا ثابت است اما مدل کاملا پویاست.

3.1.3 در طرح بیشتر به موارد درون سازمانی پرداخته می شود اما در مدل بیشتر به مشتریان.

3.1.4 مدل یک پروسه یادگیری است که مشتری، محصول، منابع و درآمد ها و هزینه ها را مشخص می کند اما طرح همه این موارد را به عنوان یک اصل بیان می کند.

3.1.5 یک مدل در یک صفحه نوشته می شود اما یک طرح حتی تا صد صفحه هم ممکن است ارائه شود.

3.1.6 مدل بر پایه 9 قرضیه ی «شرکای کلیدی, مشتریان,ارزش پیشنهادی,فعالیت های اصلی, منابع اصلی, ارتباط با مشتری» است که باید در دنیای واقعی تست شوند و به اصل تبدیل شوند اما طرح شامل اصول ثابت شده است.

3.2 تفاوت های طرح کسب و کار با طرح توجیحی

3.2.1 طرح کسب و کار رویکردی کلی تر دارد اما طرح توجیحی به مشخصات فنی محصول دقیق تر ومفصل تر می پردازد.

3.2.2 در طرح توجیحی بخش های سازمانی مانند ماموریت ها, تیم های رهبری و مباحث حقوقی وجود ندارد ولی در طرح کسب وکار بخ طور جامع به بحش های سازمانی و بازاریابی پرداخته می شود.

3.2.3 طرح کسب و کار یک فرایند مستمر و مداوم درطول عمر شرکت است اما طرح توجیحی تنها در ابتدای راه اندازی پروژه تدوین می شود.

3.2.4 تدوین طرح توجیحی را می توان برون سپاری کرد اما طرح کسب و کار حتما می بایست توسط تیم های داخلی سازمان تهیه شود.

3.3 تفاوت های طرح کسب و کار با طرح یا برنامه بازاریابی

3.3.1 محتویات طرح بازاریابی مستقیما بر روی مشتریان تاثیر دارد اما مخاطبان طرح کسب و کار مدیران کلیدی درون سازمان و اعضای بیرونی مالی سازمان است.

3.3.2 طرح کسب و کار همه جوانب یک کسب و کار را در بر می گیرد اما طرح بازاریابی تنها جنبه های بازاریابی آن را شامل می شود.

علی رغم تمام تفاوت های ریز و درشتی که در این محتوا بدان پرداخته شد، پرداختن به یک نکته مهم است که نباید از آن غافل شد و آن هم این که یک طرح بسیار جامع و مفصل کسب و کار در واقع شاید به نوعی شامل هر سه مورد طرح توجیحی، مدل کسب وکار و برنامه بازاریابی باشد با این تفاوت که مراحل اجرایی و زمان شروع و پایان هر یک به تناسب پیشرفت و توسعه پروژه یا شرکت متفاوت است. البته نظرات مختلفی در مورد زمان و ترتیب اجرای هرکدام از این چهار مورد بسته به شرایط شرکت وجود دارد اما می توان برای خلق یک شرکت یا استارتاپ و تبدیل یک ایده به محصول یا خدمت، ابتدایی ترین مرحله را نوشتن مدل کسب و کار، مرحله بعد طرح توجیحی، سپس برنامه بازاریابی و در پایان طرح جامع کسب وکار دانست.

4. جمع بندی

در پایان لازم به تاکید است که اگر کسب و کار خود را راه اندازی کرده اید و تا کنون به تهیه این برنامه ها و طرح ها نپرداخته اید، می بایست فورا کار خود را در هر مرحله و با هر ابعادی که هست، متوقف کرده و به طور دقیق و تخصصی و با کمک گرفتن از متخصصین حوزه بازاریابی و کسب و کار آن ها را تدوین و اجرا کنید تا کار و کسب پایدار و پر سودی را تجربه کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *